Yazar: Gürkan Karadağlı, Petotelbul kurucusu · Yayın: 10 Kasım 2026
Foks, Mustafa Kemal Atatürk'ün en çok bilinen ve en sevdiği köpeğidir. Atatürk onu Yalova'da gördü, yanına aldı ve Foks yıllarca Çankaya Köşkü'nde, çalışma odasında ve yurt gezilerinde yanından ayrılmadı. Bugün Foks, Ankara'da Anıtkabir'deki Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergileniyor.
10 Kasım'da Atatürk'ü anarken, onun insan yanını en iyi anlatan hikâyelerden birini paylaşmak istedik.
Foks kimdir, Atatürk onu nasıl buldu?
Foks'un ilk sahibi Atatürk değildi. Yalova'da kaplıcalar civarında seyyar fotoğrafçılık yapan Hasan Efendi'nin köpeğiydi. Atatürk bir gezintisinde köpeği gördü, sevdi ve yanına almak istedi.
Atatürk'ün yanında çalışan Cemal Granda'nın anılarında aktarıldığına göre Foks, Hasan Efendi'den 50 lira karşılığında alındı; bu, o yıllar için oldukça yüksek bir paraydı. Atatürk'ün yanındakilere "Bu adamı memnun ediniz" dediği anlatılır. Böylece fotoğrafçının köpeği, Atatürk'ün köpeği oldu.
Foks'un cinsi neydi?
Foks'un cinsi hakkında kaynaklar birbirini tutmaz. Bazı yazılarda Weimaraner ya da Alman pointer gibi bir av köpeği olarak anılır. Cemal Granda'nın anılarında ise Foks'un cins bir köpek olmadığı belirtilir. Kesin olan şu: Foks, kısa tüylü, sarkık kulaklı, av köpeği görünümlü orta boy bir köpekti. 1930'daki fotoğraflarda bu görünümü açıkça seçilir.
Adının nereden geldiği de bilinmiyor. Bazı kaynaklarda "Fox" olarak da yazılır; adı ilk sahibinin koyduğu anlatılır.
Foks, Atatürk'ün günlük hayatında nasıl bir yere sahipti?
Atatürk'ün yakın çevresinin anılarında Foks hep aynı yerde anılır: Atatürk'ün yanında.
- Çankaya Köşkü'nde: Foks, Atatürk'ün yatak odasında, karyolanın ayak ucunda kendisi için diktirilmiş özel bir minderde uyurdu.
- Çalışırken: Atatürk çalışma odasında ya da kütüphanesinde okurken Foks yakınında olurdu.
- Yurt gezilerinde: 1930'da Turhal'da çekilen arşiv görüntülerinde Foks, kalabalığın içinde Atatürk'ün dibinde görülür. Aynı yıl Ege Vapuru'ndaki yolculukta ve Yalova'da çekilen fotoğraflarda da yanındadır.
Anılarda Foks'un yaramazlıkları da anlatılır: dolapları kurcalar, ayakkabıları kemirirdi. Bir keresinde Atatürk'ün elini ısırdığında Atatürk'ün, pansuman yapılırken onu korumaya çalıştığı aktarılır. Atatürk Foks'a çok düşkündü; ona kızmaya kıyamazdı.
Atatürk'ün başka hayvanları var mıydı?
Foks, Atatürk'ün hayatındaki tek hayvan değildi. Kaynaklarda öne çıkan diğerleri şunlar:
| Adı | Ne zaman | Bilinenler |
|---|---|---|
| Alp | Birinci Dünya Savaşı yılları | Doğu Cephesi'nde Atatürk'ün kapısında nöbet tuttuğu anlatılır. |
| Alber | Kurtuluş Savaşı | Bir Yunan komutanına ait olduğu aktarılan beyaz-sarı bir av köpeği. Atatürk ölümüne çok üzüldü. |
| Sakarya | Cumhuriyet yılları | Atatürk'ün çok sevdiği atı. Atatürk en çok atları severdi. |
| Güvercinler | Çankaya | Köşkte bir güvercinlik vardı. |
Batman Üniversitesi'nde yayımlanan "Atatürk'te hayvan sevgisi" çalışması da Atatürk'ün en çok atları, ardından köpekleri ve kuşları sevdiğini, en sevdiği köpeğin ise Foks olduğunu belirtir.
Foks bugün nerede?
Foks, Atatürk'ten önce öldü. Ölümüyle ilgili anlatımlar birbirinden farklıdır; kesin olarak bilinen, bedeninin korunduğudur.
Foks'un korunmuş bedeni uzun yıllar Atatürk Orman Çiftliği'ndeki hayvanat bahçesinin kurucusu Necdet Pençe'de kaldı. 15 Ekim 1969'da eşi İrfan Pençe tarafından Anıtkabir'e bağışlandı. Foks, 2002'den bu yana Anıtkabir'deki Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde sergileniyor. Anıtkabir'i ziyaret edenler, Atatürk'ün eşyalarının arasında Foks'u da görebilir.
Foks'un hikâyesi bize ne anlatıyor?
Foks'un hikâyesi, bir ülkeyi kuran bir liderin de bir köpeğe kıyamayan, onu yatağının ayak ucunda uyutan biri olduğunu hatırlatır. Atatürk Foks'u Yalova'da, seyyar bir fotoğrafçının yanında gördü; onu ailesinin bir parçası yaptı. Foks da onu hiç yalnız bırakmadı.
Petotelbul olarak her gün evcil hayvanını ailesinden biri gibi gören insanlarla birlikteyiz. 10 Kasım'da, bu bağın en güzel örneklerinden birini bırakan Ulu Önder Mustafa Kemal Atatürk'ü sevgi, saygı ve özlemle anıyoruz.
Kaynaklar
- Milli Gazete, "Atatürk'ün köpeğinin adı neydi? Foks kimdir, cinsi ne?" (Cemal Granda ve Falih Rıfkı Atay anılarına dayanarak): milligazete.com.tr
- Sözcü, "Meclise köpek giremez filan" (Foks'un yaşamı ve 1969 bağışı): sozcu.com.tr
- Batman Üniversitesi e-Arşiv, "Atatürk'te hayvan sevgisi": earsiv.batman.edu.tr
- Arşiv görüntüleri: Turhal, Ege Vapuru ve Yalova, 1930 · Wikimedia Commons (kamu malı)
Yazar hakkında: Gürkan Karadağlı, Petotelbul'un kurucusudur.